|
Het wrak van De Avondster, een
handelsschip van de Verenigde Oost-Indische
Compagnie (VOC), rust op de bodem van de
Aziatische wateren ten zuiden van Sri Lanka, en
is in goede staat bewaard gebleven. Het schip
bleek 'tsunami-proof': de verwoestende vloedgolf
die het gebied vorig jaar teisterde, blijkt het
niet verder te hebben aangetast.
Een nieuw onderzoekslaboratorium, ingericht in
een stevig voormalig VOC-hospitaal in het
plaatsje Galle, moet dit culturele erfgoed, dat
van grote historische waarde is gebleken, voor
eventuele toekomstige rampen beschermen. De
bouwwerken van 's werelds eerste multinational,
opgericht in 1602, moeten voorkomen dat een
tsunami net als op 26 december 2004 opnieuw
Nederlands erfgoed kan verwoesten of beschadigen.
Avondster-project
Het Avondster-project is een van de
belangrijkste voor onderwater-archeologie in
Azië, en staat onder leiding van Robert
Parthesius, maritiem historicus van het
Amsterdams Historisch Museum en de Universiteit
van Amsterdam. Kern van het project, dat
Nederlandse overheidssteun krijgt, is vooral de
opleiding van Srilankaanse experts. Dat is
volgens Parthesius zo succesvol dat zijn
Srilankaanse team al geldt als toonaangevend in
Azië.
Hij en zijn Srilankaanse collega's zagen hun
werk letterlijk in duigen vallen toen de tsunami
toesloeg. Het onderzoekslaboratorium, direct aan
de baai gelegen en dus onbeschermd buiten de
vestingwerken van Galle, werd hard getroffen.
Ongeveer 70 procent van alle tot dusver geborgen
vondsten, circa 1500 stukken uit het wrak van de
Avondster, ging verloren. Documentatie werd
verzwolgen door de Indische Oceaan en de
werkruimtes werden verwoest. Mensenlevens werden
gespaard en de Avondster zelf bleef wonder boven
wonder onder water grotendeels ongeschonden,
maar kwam onder een laag zand terecht.
De resterende vondsten uit het wrak werden
tijdelijk bewaard in een VOC-pakhuis. Met hulp
van de Nederlandse overheid is het nieuwe
laboratorium tot stand gekomen. De oude
zeewering van de VOC is weliswaar geschonden
door de stormvloed, maar biedt nu nieuwe en
betere bescherming voor de waardevolle stukken
in het laboratorium.
Tijdcapsule
Volgeladen met betelnoten voer De Avondster
in 1659 de haven van Galle uit. Vlak voor de
kust raakte De Avondster op drift, brak
uiteindelijk in tweeën en zonk, ondanks rustig
weer. Het scheepsongeval van destijds bleek
uiteindelijk van grote historische waarde omdat
maar weinig VOC-schepen zo compleet bewaard zijn
gebleven.
Hoewel het wrak in relatief ondiep water lag,
raakte De Avondster in de vergetelheid. Pas in
de jaren negentig van de vorige eeuw werd het
schip gevonden en sindsdien wordt er uitgebreid
onderzoek naar gedaan door de
Nederlands-Srilankaanse teams. De restanten van
De Avondster, van oorsprong een Engels schip dat
in Indische wateren had gevaren, bleken al snel
na het eerste onderzoek in 1993 een grote
historische waarde te hebben.
De vondsten, van scheepskanonnen, baardmannen
tot potjes kruiden, geven de onderzoekers een
uniek beeld van het leven op het schip in
Aziatische wateren. Volgens Parthesius is De
Avondster het eerste VOC-schip in Aziatische
wateren dat nog 'zo compleet is en dat zo
compleet kan worden onderzocht.' "Een soort
tijdcapsule", aldus de wetenschapper.
Ceylon
In de tijd van de VOC heette Sri Lanka nog
Ceylon. Dat een dergelijk belangrijk schip op
het eiland aanwezig was, berustte uiteraard niet
op toeval. Ceylon ligt strategisch ten zuiden
van India en was rond 1600 de belangrijkste
kaneelproducent ter wereld. Het binnenland was
in handen van de koning van Kandy, de kust werd
gecontroleerd door de Portugezen. Met steun van
de vorst verdreven de Nederlanders, op jacht
naar het monopolie in de kaneelhandel,
uiteindelijk de Portugezen. Colombo, Galle,
Jaffnapatnam, Negombo en ook Matara werden
belangrijke posten voor de VOC.
Galle, met een mooie natuurlijke haven, is nog
altijd een 'Hollandse stad', met een
indrukwekkend fort dat op de lijst van
werelderfgoed staat. Op tal van plaatsen in de
stad is het Nederlandse erfgoed zichtbaar, onder
meer in straatnamen als Leyn Baan en de
Hervormde Kerk. Afstammelingen van de
Nederlanders op Sri Lanka heten nog altijd
'Dutch Burghers'.
Foto: Een Srilankaanse
archeoloog maakt zich op voor een duik naar het
VOC-schip De Avondster in de baai van Galle. Op
de achtergrond de Nederlandse vestingwallen van
de VOC die zijn project nu moeten beschermen
voor een mogelijke volgende tsunami.
Links:
·
Scheepsgegevens 'De
Avondster'
·
Maritime Lanka
·
Dutch VOC Shipwrecks
© 2005 Planet Internet |
